English French German Spain Italian Dutch Russian Portuguese Japanese Korean Arabic Chinese Simplified

8.31.2011

Αλέκος Χρηστάκης: Ένας σύγχρονος «Ζορμπάς»

Ο Κομφούκιος έλεγε πως «άλλοι ζητούν την ευτυχία υψηλότερα από τον άνθρωπο και άλλοι χαμηλότερα, όμως η ευτυχία βρίσκεται στο μπόι του ανθρώπου». Ο Αλέξανδρος Χρηστάκης, (ο ίδιος επιμένει να τον αποκαλώ Αλέκο, δείγμα ανθρώπου που δε στέκεται στα ονόματα-λέξεις αλλά στο νόημά τους), είναι ένας σύγχρονος Ζορμπάς, που ανήκει στους οραματιστές-ιδεολόγους που αναζητούν, πίσω από τη θεωρία την πράξη, που ξέρουν να αγωνίζονται και να ελπίζουν περήφανα και σταθερά σε ένα καλύτερο μέλλον. Ανήκει στους ανθρώπους, που αν και ξενιτεύτηκαν, δεν οδηγήθηκαν από τη μοίρα τους, αλλά την οδήγησαν συνειδητά σε άλλο τόπο, δεν οδηγήθηκαν από αυτήν, τη δάμασαν και την έφεραν στο μπόι της ψυχής τους!

Λεβεντόκορμος, γεμάτος ενέργεια, μερακλής, ακούραστος στην αφήγηση του, με υποδέχτηκε στο σπίτι του στις Αρχάνες για τη συνέντευξη αυτή. Μόνο που δεν ήταν συνέντευξη, ήταν ένα πραγματικό ταξίδι στη διανόηση και στο συναίσθημα, ένα μάθημα πατριωτισμού και δημοκρατίας, τόσο συμπυκνωμένο και τόσο αληθινό που δε μπόρεσα να μη θαυμάσω το φλογοβόλο ελληνικό του ταμπεραμέντο, την αψεγάδιαστη γλώσσα του, τη δίψα του για γνώση, την επιστημονική του περιέργεια και την αληθινή αγωνία του για τα σύγχρονα πάθη του τόπου μας. 
Είναι ένας άνθρωπος που έχει πάρα πολλούς λόγους να νιώθει περήφανος, (ο Δρ. Νικόλας Χρηστάκης, γιατρός, βιολόγος και κοινωνιολόγος, καθηγητής στο Harvard, ο οποίος πρόσφατα βρέθηκε στο Ηράκλειο για μια και μοναδική διάλεξη-παρουσίαση του βιβλίου του «Συνδεδεμένοι», είναι μόνο ένα από τα πέντε παιδιά του). Ωστόσο εκείνος, αν και παππούς 13 εγγονιών σήμερα, μοιράζει τη ζωή του ανάμεσα στη Φιλαδέλφεια των Η.Π.Α. και τις Αρχάνες, μαζί με τη δεύτερη γυναίκα του Helen Weisz, καθηγήτρια τέχνης και καλλιτέχνη.

Με τις βαλίτσες του γεμάτες ελληνικό φως και νεανικά όνειρα, με ένα υπερατλαντικό ταξίδι 13 ημερών με πλοίο, έφυγε για τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Όταν αντίκρισε το σκουρόχρωμο ουρανό της Νέας Υόρκης, η φωνή της καρδιάς πίσω από το στήθος του, σπάραξε, στην πρώτη αίσθηση, πως μαζί με την οικογένειά του, αποχωρίζονταν και ένα τόπο φωτεινό και ηλιόλουστο, μια πατρίδα που μόνο όσοι τη στερήθηκαν μπορούν να καταλάβουν, πόσος βαρύς και σκοτεινός μοιάζει ο ουρανός της ξενιτειάς για ένα Έλληνα που αγαπά την πατρίδα του! «Σε κάθε ταξίδι έκλαιγα, δε μπόρεσα ποτέ να συνηθίσω το μαύρο ουρανό της Νέας Υόρκης, όμως αυτό που κέρδισα από τη θυσία της πατρίδας μου ήταν τα παιδιά μου, εκείνα μπόρεσαν να μεγαλώσουν σε μια χώρα που παρά τα μειονεκτήματα που έχει, δίνει ευκαιρίες στους νέους. Προσωπικά, δεν αντιμετώπισα ποτέ το άγχος της επαγγελματικής αποκατάστασης, ποτέ! Αυτό που κέρδισα από την ξενιτειά ήταν καλύτερες συνθήκες ζωής σήμερα για τα παιδιά μου».

Σπουδές, Προσωπική & Επαγγελματική Πορεία

Ο Αλέκος Χρηστάκης σπούδασε, πυρηνική φυσική στο Πανεπιστήμιου του Princeton με ειδίκευση στη Θεωρία της Σχετικότητας και Πυρηνική Φυσική στο Yale. Παντρεύτηκε την Ελένη Σαράντη και απέκτησε 5 παιδιά, 3 βιολογικά και 2 θετά (ένα αγόρι από την Κίνα και ένα κορίτσι από την Αφρική). Το 1965 γύρισε στην Ελλάδα, με σκοπό να ζήσει για πάντα. Όμως φύση και κρίση δημοκρατική, ήταν δύσκολο γι’ αυτόν να υπομείνει το ζυγό της δικτατορίας των Συνταγματαρχών και το εθνικιστικό πνεύμα της Χούντας κι έτσι αποφασίζει μαζί με τη σύζυγό του, να γυρίσει πίσω στην Αμερική. Κατά την επιστροφή του, πραγματοποιεί στροφή στην επαγγελματική του πορεία, ακολουθώντας ένα μονοπάτι-ορόσημο, που θα τον οδηγήσει αργότερα στο δρόμο που ο αρχιτέκτονας Κωνσταντίνος Δοξιάδης του έδειξε ως προσπάθεια δημιουργίας ενός συστήματος για τους ανθρώπινους οικισμούς, «Οικουμενική-πόλη» που να στηρίζεται στις αρχές της Φυσικής.

Μετρώντας σήμερα 40 και πλέον χρόνια εργασίας στις κοινωνικές επιστήμες και έρευνας στο δομημένο δημοκρατικό διάλογο, έχει λάβει μέρος σε διαπραγματεύσεις για την ειρηνευτική διαδικασία της Κύπρου και για τη Μέση Ανατολή (Ισραήλ, Παλαιστίνη), συμβάλλοντας καθοριστικά στην εφαρμογή μιας σειράς δομημένων διαλόγων μαζικής κλίμακας που στόχο έχουν να φέρουν κοντά, λαούς με μεγάλα εθνικά και κοινωνικά προβλήματα, προκειμένου να ορίσουν τη φύση του προβλήματος εκ νέου, και όντας γνώστες του να προχωρήσουν στην αναζήτηση της επίλυσής του.

Αυτό γίνεται εφικτό μέσα από την ισηγορία όλων, το σεβασμό στην έκφραση της γνώμης και της γνώσης όλων, με τη μέθοδο ενός συστημικού δημιουργικού δημοκρατικού διάλογου, που καθιστά τους εμπλεκόμενους «ιδιοκτήτες» του προβλήματος, όπως υποστηρίζει ο ίδιος. «Αυτός που δεν έχει το πρόβλημα, δεν είναι σε θέση να προτείνει και την οποιοδήποτε λύση» τονίζει εύληπτα και αποστομωτικά ο Αλέκος Χρηστάκης», δημιουργώντας εύλογους συνειρμούς στο μυαλό του συνομιλητή του, για όλες εκείνες τις περιπτώσεις που ο τόπος αυτός, η Ελλάδα, δέχτηκε λύσεις από ανθρώπους που ούτε τους αφορούσε το πρόβλημα, ούτε γνώριζαν ποια είναι τα εμπλεκόμενα μέλη του. Γιατί οι «λύσεις» των αριθμών όταν δε συμπεριλαμβάνουν τους ανθρώπους, είναι πάντα καταδικασμένες να αποτύχουν.

Το 1968 υπήρξε συνιδρυτής της Λέσχης της Ρώμης, μαζί με τους Aurelio Peccei, Erich Jantsch και Hasan Ozbekhan, μια λέσχη οραματιστών που προβληματίστηκαν και αμφισβήτησαν τις βεβαιότητες ενός «πολιτισμού» που καθιστά το μυαλό ανάπηρο να αντιληφθεί τα ουσιαστικά προβλήματα της παγκόσμιας πραγματικότητας, αναζήτησαν την παγκόσμια «ματιά» που θα ήταν ικανή να εμπνεύσει νέο ήθος και νέα ιδανικά με τρόπο άμεσο, δυναμικό και δομημένο. 

Ως ακαδημαϊκός και διδάκτορας, συνεργάστηκε με το ΠανεπιστήμιαYale, Georgetown, Virginia, το Πανεπιστήμιο Αθηνών και για πέντε χρόνια, υπήρξε επικεφαλής του Κέντρου Διαδραστικής Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο Μason των Η.Π.Α. Ίδρυσε τη δική του εταιρία Συμβούλων σε θέματα Διοίκησης, υπήρξε πρόεδρος της Διεθνούς Κοινότητας Συστημικών Επιστημών και Πρόεδρος του Ινστιτούτου «οι αγορές στον 21ου αι.», μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που ασχολείται με την εξέλιξη του πολίτη σε παγκόσμιο πλαίσιο και με το δομημένο δημοκρατικό διάλογο ως εργαλείο λήψης αποφάσεων σε σύνθετα επιχειρηματικά, εθνικά και κοινωνικά προβλήματα με τον τρόπο που λειτουργούσε η δημοκρατία στην Αγορά της Αρχαίας Ελλάδας.

Ο Αλέκος Χρηστάκης, συμμετείχε επίσης στο Ίδρυμα για το Παγκόσμιο Μέλλον, αλλά και ως σύμβουλος σε ειδικό πρόγραμμα για την εκπαίδευση Πρεσβευτών. Έχει λάβει πολυάριθμα βραβεία και διακρίσεις, όπως το βραβείο «Δημοσοφίας», Βραβείο «Δημιουργικού Προγραμματισμού» καθώς και το «Μετάλλιο της Ελληνικής Εταιρίας Συστημικών Επιστημών». Παράλληλα, έχει συμμετάσχει σε αρκετές εκδόσεις βιβλίων και έχει δημοσιεύσει περισσότερες από 100 εργασίες σχετικά με τη διαχείριση της πολυπλοκότητας σύνθετων καταστάσεων και τη γεωμετρία γλώσσας ως εργαλείο διαπραγμάτευσης.


Δομημένος Δημοκρατικός Διάλογος: Σεβασμός στη Φωνή Όλων! 

«Στη δημοκρατία χωράνε όλοι», και η επιστημονική διαδρομή του Αλέκου Χρηστάκη είναι αφιερωμένη σε αυτήν την αρχή. Ως κοινωνικός επιστήμονας, με σαράντα και πλέον χρόνια στο συγκεκριμένο αντικείμενο, ανέπτυξε τα εργαλεία έτσι ώστε να ακούγεται η φωνή όλων των ανθρώπων που εμπλέκονται σε ένα πρόβλημα ή μια κατάσταση, ανεξαρτήτως χρώματος, θρησκείας, κοινωνικής τάξης, αξιώματος, ή ικανοτήτων, υπολογίζοντας με σεβασμό, ισότητα και αξιοκρατία τη γνώμη και την γνώση των πολιτών, όπως συνέβαινε με την άμεση Δημοκρατία της Αρχαίας Ελλάδας. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε ένας νέος συναινετικός «χώρος» διαπραγμάτευσης, που περικλείει τη φωνή εκείνων που η δήθεν δημοκρατική κοινωνία μας, δε θα άφηνε να μιλήσουν, δε θα άκουγε και δε θα λάμβανε ποτέ υπόψη στη λήψη αποφάσεων.

«Στη σημερινή εποχή, για να επανέλθουμε στη δημοκρατική διαδικασία, θα πρέπει να εκμοντερνιστούν οι έννοιες του ηγέτη, η έννοια του πολιτεύματος, μόνο έτσι μόνο γκρεμίζεται η χίμαιρα ότι θα μας σώσει ένας από μηχανής θεός, ένας σωτήρας-ηγέτης», δεν υπάρχουν σωτήρες εξ’ ουρανού» υποστηρίζει ο Αλ. Χρηστάκης, ενώ σημειώνει «πως έχουμε πέσει σε ένα φαύλο κύκλο όπου η δημοκρατία είναι ανύπαρκτη, και που οι ηγέτες αγοράζονται από τα συμφέροντα, γιατί το χρήμα είναι εκείνο που εξαγοράζει την εξουσία, ενώ ο πολίτης νιώθει απελπισμένος και ευνουχισμένος μέσα σε κεκαλυμμένα, κλειστά, ολοκληρωτικά κοινωνικά συστήματα που απλά ονομάζονται «δημοκρατικά». Τα οράματα λοιπόν είναι σπουδαία και σημαντικά, όμως χωρίς σχεδιασμό και μέθοδο υλοποίησης, απειλούνται οι θεσμοί και οι νόμοι της κοινωνίας, η ατομική και συλλογική μας ελευθερία, η προσωπική και εθνική μας ταυτότητα. Άρα το ερώτημα των καιρών είναι πως, οι κατ’ επίφαση «δημοκρατικοί μονόλογοι», μπορούν να γίνουν ουσιαστικοί δημοκρατικοί διάλογοι;»

Ο Αλ. Χρηστάκης ως δάσκαλος του δημοκρατικού διαλόγου, έχει την αρχοντιά τη μη ισχυρογνωμοσύνης, της αμφιβολίας, της ταπεινότητας της γνώμης του. Υποστηρίζει με πάθος, πως όλοι οι άνθρωποι διαθέτουν την ικανότητα του ΔΙΑ-ΛΟΓΟΥ, και πως ο καθένας έχει δικαίωμα και μπορεί να εκφράζει γνώμη του για την πολιτική διακυβέρνηση του τόπου του ακόμη και αν δεν είναι επαΐων. Αυτή άλλωστε είναι μια πανάρχαια πολιτική και κοινωνική αρετή, η οποία χάθηκε ή εξασθένισε όταν η κοινωνία μας πέρασε σκόπιμα από το δημόσιο στο ιδιωτικό συμφέρον, γιατί οι πολλοί επέτρεψαν στην κρίση, στη σκέψη, και στο λόγο τους να είναι προϊόν διαχείρισης από άλλους.


Υπό την έννοια αυτή, η θεωρία και η πρακτική του Χρηστάκη για τον δημοκρατικό διάλογο, έχει τη δυναμική να δημιουργήσει ένα δημοκρατικό δίκτυο συνεργασίας και διαπραγμάτευσης, αντίστοιχο με την έννοια και τη λειτουργία των κοινωνικών δικτύων, για τα οποία μιλάει η θεωρία του γιου του, καθηγητή στο Harvard, Δρ. Νικόλα Χρηστάκη, εκεί δηλαδή όπου η επιρροή και η αλληλεπίδραση μέσω της διασύνδεσης με τους άλλους, μπορεί να παίξει ρόλο ώστε να αλλάξουν συμπεριφορές και νοοτροπίες για το καλό της κοινωνίας και των ανθρώπων που αποτελούν μέρος του συγκεκριμένο δικτύου.

Είναι λοιπόν ενδιαφέρον να σκεφτεί κανείς, πως τα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο τη βιολογία ή την ψυχολογία όλων όσων τα αποτελούν αλλά και κατ’ επέκταση την πολιτική πεποίθηση και επικοινωνία, εργαλείο της οποίας είναι ο διάλογος. Αν στα κοινωνικά δίκτυα η δυναμική της ομάδας, δε λειτουργεί απλώς αθροιστικά αλλά πολλαπλασιαστικά, τότε μήπως συμβαίνει το ίδιο και στη δημιουργία ενός δικτύου δομημένου δημοκρατικού διαλόγου; Μήπως δηλαδή, μαθαίνοντας να αλληλεπιδρούμε γλωσσικά και επικοινωνιακά ο ένας με τον άλλο, η συνειδητοποίηση του προβλήματος, αλλά και η δυναμική της ενδεχόμενης λύσης πολλαπλασιάζεται;

Αλέκος Χρηστάκης: «Στην Ελλάδα πάσχουμε από μονoλόγους»

«Στην Αμερική, μου λείπει κυρίως η γλώσσα» μου εκμυστηρεύεται συγκινημένος, «η ψυχή μου είναι συνδεδεμένη με την ελληνική έκφραση, τόσο που ακόμα και όταν θυμώνω δε μπορώ να φωνάξω ή να βρίσω σε άλλη γλώσσα!. Γιατί η Ελλάδα δεν είναι μόνο φως, ήλιος και θάλασσα, είναι και γλώσσα! Μέσω της γλώσσας σκεφτόμαστε, συνδεόμαστε και αλληλεπιδρούμε με τον κόσμο γύρω μας. Και δυστυχώς, σήμερα η Ελλάδα, πάσχει από ακατάσχετους μονολόγους, έλλειψη συλλογικής ιδιοκτησίας και συνείδησης των προβλημάτων των οποίων αντιμετωπίζει. Το λάθος είναι, ότι το χρήμα έχει γίνει «θρησκεία», και οι κοινωνίες μιλάνε τη γλώσσα που επιβάλλουν οι οικονομολόγοι. Όμως η αλήθεια είναι πως η οικονομική κρίση είναι μόνο το σύμπτωμα μιας βαθύτερης κρίσης, ηθικής πνευματικής και κοινωνικής, μιας κρίσης αξιών, αφού δεν υπάρχει ηθική ρίζα, ικανή να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που υπάρχουν στις πραγματικές τους διαστάσεις, με το πραγματικό τους όνομα.

Από την πολιτική λοιπόν μέχρι το εθνικό σύστημα υγείας και τους ηγέτες μας, υπάρχουν οι «φελλοί» που επιπλέουν στην επιφάνεια μια θάλασσας λογιστικής και γλωσσικής, εκεί που ο λόγος (σκέψης και γλώσσα) δεν μας πάει βαθύτερα από την επιφάνεια. Εμείς οι Έλληνες έχουμε χάσει τη διαλογική μας ικανότητα, έχουμε χάσει τον τρόπο να συζητούμε, να ακούμε ο ένας την ψυχή του άλλου και το μόνο που κάνουμε είναι να επιρρίπτουμε ευθύνες ο ένας στον άλλο, αντί να σηκώσει ο καθένας το βάρος της προσωπικής του ευθύνης. Αρνούμαστε να συζητήσουμε τα προβλήματα μας και ακόμα χειρότερα αρνούμαστε να αναφερόμαστε ακόμα και στην ύπαρξή τους. Αρνούμαστε να είμαστε ταπεινόφρονες, να κάνουμε αυτοκριτική, να δεχτούμε ότι δεν υπάρχει μόνο το εγώ και η γνώμη μας, αλλά το εμείς και οι γνώμες των συνανθρώπων μας.

Η αληθινή μάθηση έρχεται μέσα από την αλληλεπίδραση της γνώμης και της γνώσης, η οποία οδηγεί σε αξιοπρέπεια και λύτρωση, «κάθαρση» όπως έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες. Μας χρειάζεται πατριωτισμός και συνεργασία για να γίνουμε όλοι «ιδιοκτήτες» των προβλημάτων, πρέπει να σκεφτόμαστε παγκόσμια αλλά να ενεργούμε τοπικά, έτσι εξηγούνται και οι αντιδράσεις των αγανακτισμένων σε όλη την Ευρώπη, είναι οι καταπιεσμένοι πολίτες, που η φωνή τους δεν σιωπάτε πίσω από το προσωπεία των σύγχρονων «δημοκρατικών καθεστώτων» και είναι εκείνοι που διεκδικούν να ακουστεί η γνώμη τους, πέρα από τα κηρύγματα των δημαγωγών που προτάσσουν λύσεις-μονολόγους και χτίζουν τη δύναμή τους πάνω στο ατομικό συμφέρον και στους αποκλεισμούς».

Λίγο πριν ολοκληρώσουμε τη συζήτηση με τον Αλέκο Χρηστάκη, του λέω ότι μου θυμίζει το πνεύμα του Αλέξη Ζορμπά, έτσι όπως τον περιέγραψε ο Νίκος Καζαντζάκης στο ομώνυμο βιβλίο του, εκείνος μου γνέφει καταφατικά το κεφάλι και μου λέει πως η ζωή του δε είναι διαφορετική από το παράδειγμα του Ζορμπά. Μου λέει, πως πάντα πέφτει με πάθος σε ό,τι αγάπα, σε ό,τι πιστεύει και ζητά να το ζήσει με όλη τη δύναμη της ψυχής του, ως σα να ήταν η πρώτη και η τελευταία φορά. Τα μάτια του, τα χέρια του, οι κινήσεις του συνομολογούν το πάθος των λόγων του. Η σκέψη του είναι ποτισμένη με την παγκόσμια οπτική, όμως ο λόγος του επιστρέφει πάντα στην Ελλάδα, στην Κρήτη…

Γνήσιο πνεύμα δημοκρατικότητας, καθαρή ψυχή που ξέρει να αγαπά και να δίνεται ολοκληρωτικά, (απόδειξη πως καμιά στιγμή δε μπόρεσα να αντιληφθώ πότε μιλάει για τα βιολογικά του παιδιά και πότε για τα θετά), γιατί μέσα του δεν υπάρχουν διαχωρισμοί, αποκλεισμοί, διακρίσεις, η ψυχή του δεν είναι κατακερματισμένη, οριοθετημένη, αλλά ακέραιη και όλα μέσα της, έχουν το ίδιο μπόι, το μπόι του ανθρώπου! Η τελευταία ερώτηση που του απευθύνω είναι εάν υπάρχει μυστικό στην ευτυχία; μου απαντά με μάτια γεμάτα συγκίνηση,"είναι η ελευθερία και η άνευ όρων αγάπη, εκείνη που δεν περιορίζει, δεν επιβάλει και δεν υποβάλει τη βούληση του ενός στη βούληση του άλλου".


Άλλες πηγές πληροφόρησης 
http://www.youtube.com/watch?v=K1VJFGPdAW4&feature=player_embedded
http://www.youtube.com/watch?v=WWKQ8Ohqrtc&feature=related
http://www.youtube.com/watch?v=32Vf6SKlO8Y&feature=related
http://www.youtube.com/watch?v=5iLxijc4jK8&feature=related
http://www.youtube.com/watch?v=VccCRjI27Y8&feature=related
http://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_Christakis
http://quergeist.net/Christakis/interview-Christakis-LaDonna-Harris-p4-5-Summer-2005.pdf
http://sites.google.com/site/21stcenturyagora/

Copyright © 2011 Futu[R]evolution ®. All rights reserved. No quotes from the materials contained herein may be used in any media without attribution to Futu[R]evolution Blog. Permissions could be claimed at the email leregardcretois@gmail.com. LRC transcripts are created on a rush deadline and accuracy and availability may vary. This text may not be in its final form and may be updated or revised in the future.

Δεν υπάρχουν σχόλια: