English French German Spain Italian Dutch Russian Portuguese Japanese Korean Arabic Chinese Simplified

9.09.2011

Όταν έκλαψε ο Adam Smith...


Υπάρχουν γεγονότα που συνδέονται με την ίδια την ιστορία και την εξέλιξή της και αποτελούν «σεισμικές δονήσεις» της μετάβασης από τη μια εποχή στην επόμενη. Τέτοια γεγονότα σπάνια γίνονται αντιληπτά τι στιγμή που συμβαίνουν. Ο χρόνος που μεσολαβεί, δηλαδή η απόσταση που ο ανθρώπινος νους μπορεί να πάρει από αυτά είναι στοιχείο καθοριστικής σημασίας για την άπ[οψη] την οποία διαμορφώνουμε γι' αυτά και φυσικά καθορίζει και την δυνατότητα επέμβασης και διαμόρφωσης τους.
Βρισκόμαστε ακριβώς πάνω σε μια τέτοια ιστορική συγκυρία είτε μπορούμε να το αντιληφθούμε είτε όχι. Σχεδόν μια δεκαετία μετά την είσοδο στη νέα χιλιετία, είκοσι χρόνια μετά το τέλος του Ψυχρού πολέμου και σχεδόν τριάντα χρόνια μετά το θρίαμβο ενός νεοφιλελευθερισμού που οδήγησε στο απόγειο του τον καπιταλισμό μέσα από μια υπερφίαλη, δίχως όρια απληστία και ματαιοδοξία. Η Βαβέλ άλλωστε δεν αποτελεί μόνο όραμα της συγκεκριμένης εποχής! Έτσι, βιώνουμε ακόμα μια απόπειρα για την εν ψυχρώ δολοφονίας της ελεύθερης αγοράς, ο Στάλιν ανάμεσα σε άλλους δικτάτορες προσπάθησαν να το πετύχουν, ευτυχώς, ανεπιτυχώς.

Φαίνεται  πως "το παλιό κουστούμι δε μας ταιριάζει πια", μιας και στην περίπτωση της οικονομικής κρίσης, πολλοί αναλυτές της Ευρώπης κάνουν λόγο για οικονομική ανασφάλεια που όπως άλλο ντόμινο επηρεάζει την πολιτική και την κοινωνία και δε διαφέρει και πολύ με αυτή που έφερε το Χίτλερ στο πηδάλιο της Γερμανικής εξουσίας. Άραγε, η ιστορία είναι εκείνη η οποία επαναλαμβάνεται, η μήπως η ίδια η ματαιοδοξία του ανθρώπου, που όταν βρίσκει έδαφος αρχίζει να εξαπλώνεται σαν επικίνδυνος ιός έως ότου γίνει καταστροφικός;

Η οικονομική κρίση αντανακλά τη μεγαλύτερη αποτυχία της μοντέρνας ιστορίας, κατά τους ειδικούς και επηρεάζει καθολικά πολίτες, βιομηχανίες, επενδύσεις. Είναι μια κρίση ιδιωτική, δημόσια, εθνική, διεθνής που έχει ήδη αρχίσει να μεταλλάσσεται σε πνευματική, ιδεολογική, ψυχολογική... Ακριβώς γι' αυτό το λόγο είναι ζωτικής σημασίας να αντιληφθεί κανείς την «απάτη» πάνω στην οποία έχει ρίξει τα θεμέλια του ο καπιταλισμός.


Πρόκειται για ένα κόλπο της μεταφυσικής σκέψης, πάνω στο οποίο είναι βασισμένος ολόκληρος ο δυτικός πολιτισμός και λειτουργεί μέσω της αυθαίρετης σύγκρισης πραγμάτων που δεν είναι συγκρίσιμα γιατί αποτελούν ξεχωριστές αυτοτελείς έννοιες, όπως καλό-κακό, μαύρο-άσπρο, πλούσιος-φτωχός. Η πραγματικότητα ίσως τελικά να είναι διαφορετική. Το αντίθετο του καλού δεν είναι το κακό, αλλά το μη καλό, το αντίθετο του πλούσιου δεν είναι ο φτωχός αλλά ο μη πλούσιος. Πάνω σε αυτές τις σκόπιμες διαφορετικότητες πατά γερά ο καπιταλισμός και χωρίς αυτές δε μπορεί να υπάρξει.


Έτσι δημιουργεί, εσκεμμένα, διαφορετικότητα και απόσταση ανάμεσα σε αυτό που θεωρείται διαφορετικό καλλιεργεί περίτεχνα την προσδοκία κατάκτησης του διαφορετικού για να μπορέσει κάποιος, μια μέρα, να γίνει ίδιος με αυτό το οποίο διαφέρει. Αλήθεια, πόσο άδειοι θα νιώθαμε αν ανακαλύπταμε ότι όλα όσα πολεμήσαμε για να μπορέσουμε να ανήκουμε σε κάποια άλλα δεν είναι παρά οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος που λειτουργούν σαν ένα κλειστό κύκλωμα που αυτό-επανατροφοδοτείται και αυτό-επαναπροσδιορίζεται για να συντηρεί το ήδη υπάρχον σύστημα.

Η νεοφιλελεύθερη οικονομική «ορθοδοξία» των τελευταίων τριάντα ετών αμφισβητείται περισσότερο από ποτέ και η πραγματικότητα είναι ότι δεν είναι η πρώτη φορά που ο «πνιγμένος πρόκειται να πιαστεί από τα μαλλιά του». Από το Φράνκλιν Ντελάνο Ρούσβελτ, τον Τζον Κέυνς και το σχέδιο Μάρσαλ μέχρι σήμερα, τις μέρες του Μπάρακ Ομπάμα, αποτελεί πραγματική πρόκληση η δημιουργία ενός συστήματος που θα εξισορροπεί την ιδιωτική πρωτοβουλία με τη δημόσια ευθύνη. 

Η ελεύθερη οικονομία είναι ένα ριζωματικό, μη γραμμικό εν δυνάμει σύστημα που εμπεριέχει μαζί και την ικανότητα να «θεραπεύει» τα τραύματά του. Παρόλα αυτά είναι ανάγκη να συνειδητοποιήσουμε ότι η παρούσα οικονομική κρίση μπορεί να οδηγήσει σε μια έκρηξη αντίστοιχη της Γαλλικής Επανάστασης του 1789. Ο Άνταμ Σμιθ στο σημαντικό του έργο «ο Πλούτος των Εθνών» πάνω από δυο αιώνες πριν, σημειώνει πως «όταν τα κέρδη του εμπορίου συμβαίνει να αυξάνονται πέραν του αναμενόμενου χωρίς εμφανή αιτία, τότε υπάρχει κίνδυνος να έχει υπάρξει ένα μεγάλο γενικευμένο λάθος».

Ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας υπολογίζει ότι πάνω από εκατό εκατομμύρια άνθρωποι στις λεγόμενες ανεπτυγμένες χώρες θα οδηγηθούν στη φτώχεια ενώ οι αριθμοί των απωλειών στις αγορές και τις επιχειρήσεις ανέρχεται στα τριάντα δύο εκατομμύρια δολάρια το οποίο σε αξία φτάνει το σύνολο του ακαθάριστου εισοδήματος των εφτά μεγαλύτερων οικονομικά ισχυρών χωρών του πλανήτη. Η οικονομική κρίση έχει βρει τη σκληρότερη έκφρασή της στην ανεργία, στις μαζικές απολύσεις ή στην ημιαπασχόληση,  στη φοβερή "διαρροή εγκεφάλων", φαινόμενα που αγγίζουν κάθε ελληνικό και όχι μόνο νοικοκυριό με αποτέλεσμα να καταρρέει ένα ολόκληρο σύστημα αξιών με πρώτη και καλύτερη αυτή της γνώσης και της παιδείας η οποία δεν παίζει πια κανένα ρόλο όσον αφορά την επαγγελματική αποκατάσταση.

Κακά τα ψέματα όμως...η πνευματική αφύπνιση, ίσως είναι η μόνη ελπίδα για έξοδο μέσα από μια μηντιακή δημόσια σφαίρα η οποία ευνοεί τους λίγους και βλάπτει τους πολλούς. Με τον έλεγχο της εξουσίας αυτού του τόπου να ασκείται από μια δεκάδα χρηματιστικών πόλων/οικογενειών των οποίων τα συμφέροντα έχουν διακλαδώσεις στο σύνολο σχεδόν της οικονομίας, σε "αεροπλάνα και βαπόρια" όπως λέει και το γνωστό λαϊκό άσμα,  οι πρωταγωνιστές εναλλάσσονται χωρίς να επηρεάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά του επικοινωνιακού και του καπιταλιστικού συστήματος στο σύνολό του, μια διαδικασία που μοιάζει σαν μια κλειστή "Μονόπολη" για τους "λιγους" και τους "εκλεκτούς".

Τώρα που οι υπεύθυνοι "νίβουν τα χείρας τους" και με σπασμωδικές κινήσεις προσπαθούν σαν άλλες Δαναΐδες να επαναφέρουν, με δοχεία τρύπια, την οικονομία σε υγιή επίπεδα, οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε την ιδιαίτερη ιστορική, πολιτική και οικονομική συγκυρία στην οποία βρισκόμαστε, εφόσον ο καπιταλισμός, όπως τον γνωρίσαμε μέχρι σήμερα, βρίσκεται στη δύση του, έστω κι αν οι κυβερνήσεις παλεύουν να τον κάνουν να "πιαστεί από τα μαλλιά του".

Η οικονομική κρίση που διανύουμε, θα μας στερήσει πολλά από αυτά που είχαμε συνηθίσει να αγοράζουμε με δανεικό και πλαστικό χρήμα, πέραν των δυνατοτήτων μας, σίγουρα όμως θα μας διδάξει όλους ένα πολύ "ακριβό" μάθημα, τον ορισμό της ευθύνης μαζί με το αρχαιοελληνικό "μέτρον άριστον". Ο Adam Smith διατύπωνε την οικονομική του θεωρία το 1772. Το 2011, κι ενώ φαινομενικά είμαστε ελεύθεροι, ουσιαστικά είμαστε ακόμα αλυσοδεμένοι,  στο πως ο καπιταλισμός πραγματώνεται και ανακυκλώνεται στην καθημερινότητά μας. 
Μόνο η συνειδητοποίηση των δεσμών μας και η "κατάκτηση" του προβλήματος, μπορεί να δημιουργήσει όραμα και σχέδιο εξόδου από το αδιέξοδο. 

Copyright © 2011 Le Regard Democratique ®. All rights reserved. No quotes from the materials contained herein may be used in any media without attribution to Le Regard Democratique. Permissions could be claimed at the email leregardcretois@gmail.com. LRC transcripts are created on a rush deadline and accuracy and availability may vary. This text may not be in its final form and may be updated or revised in the future.

Δεν υπάρχουν σχόλια: