English French German Spain Italian Dutch Russian Portuguese Japanese Korean Arabic Chinese Simplified

1.24.2012

Σπιναλόγκα: "Το νησί των Ζωντανών -Νεκρών"

Ενα φωτογραφικό- ιστορικό λεύκωμα, μια μικρή περιπλάνηση στην τραγική Σπιναλόγκα, τη νησίδα των μόλις 85 στρεμμάτων, όπου η ιστορία και ο πολιτισμός έγιναν ένα με το ανθρώπινο δράμα στο πέρασμα των χρόνων...Μοναδική κληρονομιά, λουσμένη στο εκτυφλωτικό φως που αντανακλάται στο γαλάζιο της θάλασσας, κάτω από τον ηλιόλουστο ουρανό του Μεραμπέλλου... της Κρήτης ολόκληρης!». Το βιβλίο του Αντώνη Αλιμπέρτη «Σπιναλόγκα, το νησί των “ζωντανών νεκρών”, από τις εκδόσεις ΜΥΣΤΙΣ, μας ταξιδεύει μέσα από μοναδικές φωτογραφίες σε ένα μέρος γεμάτο ιστορία, πόνο και διδάγματα ζωής. Είναι το μέρος όπου ο επισκέπτης καλείται  να σταθεί με ευθύνη απέναντι στο ίδιο το πρόσωπο της Ιστορίας.  Κάπως έτσι πρέπει να αισθάνθηκε και η Αγγλίδα συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, που αναβίωσε μέσα από το μυθιστόρημα «Το νησί» μια στιγματισμένη εποχή, που κανείς δεν ήθελε να θυμάται. Μετά το 1957, όταν έφυγε και ο τελευταίος ασθενής, ακολούθησαν χρόνια εγκατάλειψης και ερήμωσης στη Σπιναλόγκα, μήπως και σβηστούν από τη συλλογική μνήμη όσα συνέβησαν στις αρχές του 20ου αιώνα στο νησί «των ζωντανών νεκρών», τόπο εξορίας των Χανσενικών (λεπρών). Μέχρι που, καιρό μετά, το ανακάλυψαν ξανά, ντόπιοι και τουρίστες… 

Για το βίντεο της συνέντευξης πατήστε εδώ: http://www.youtube.com/watch?v=SpH9vcgt6fg

«Ελάχιστοι είναι οι επισκέπτες της Κρήτης, Έλληνες και ξένοι, που δεν έχουν περπατήσει στα δρομάκια της και δεν έχουν νιώσει την ιστορία, το δράμα, την τραγικότητα αλλά και την απίστευτη δύναμη, την ελπίδα για ζωή. Οι ιστορίες όμως των απλών ανθρώπων, οι καημοί τους, τα δάκρυα και οι αναστεναγμοί, οι θυσίες και οι αγώνες τους για τη ζωή, οι μικρές χαρές και οι ελπίδες δεν γράφτηκαν πουθενά, δεν χαράκτηκαν ανεξίτηλα πάνω στις πέτρες του νησιού.

Ίσως, όσοι την επισκέπτονται να μπορούν να αφουγκραστούν τα λόγια που άφησε ως παρακαταθήκη ο Επαμεινώνδας Ρεμουνδάκης-φοιτητής της Νομικής, τότε, κι ασθενής ο ίδιος- που οργάνωσε στη Σπιναλόγκα την “κοινωνία των λεπτών”, το 1936: “Περπατώντας στον δρόμο της Σπιναλόγκας, σταμάτησε και κράτησε την αναπνοή σου. Από κάποιο χαμόσπιτο τριγύρω σου θα ακούσεις τον απόηχο από κάποιο μοιρολόγι μιας μάνας, μιας αδελφής ή τον αναστεναγμό ενός άνδρα. Άφησε δύο δάκρυα από τα μάτια σου και θα δεις να λαμπυρίζουν εκατομμύρια δάκρυα που πότισαν αυτόν τον ίδιο δρόμο, που εσύ διαβαίνεις σήμερα”. «Πρόκειται για κόλαση που μόνον η φαντασία ενός Δάντη θα μπορούσε να περιγράψει», έγραφε στον Ελευθέριο Βενιζέλο στις 6 Αυγούστου 1925 ο νομάρχης Λασιθίου μετά την επίσκεψή του στη Σπιναλόγκα, προσθέτοντας ότι «ακόμη και ως τάφος είναι ανεπαρκής».




Όμως, η Σπιναλόγκα δεν ξεκίνησε σαν τόπος εξορίας. Έχει ένδοξες σελίδες η ιστορία της. Οχυρωμένη από την αρχαιότητα, αξιοποιήθηκε από τους Ενετούς στους οποίους οφείλει και το όνομα της Spira Lunga, που σημαίνει «μακρύ αγκάθι». Μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους (1649), η Σπιναλόγκα έμεινε στα χέρια των Ενετών άλλα 65 χρόνια, γεγονός που οφείλεται στην άρτια οχύρωση της .Τα χρόνια πέρασαν, οι πολιτισμοί άλλαξαν, οι λαοί αναμείχθηκαν, οι εκάστοτε διοικούντες διέταζαν, ως συνήθως, με το φραγγέλιο και οι απλοί άνθρωποι, άλλοτε συμμορφώνονταν και άλλοτε επαναστατούσαν. Μινωίτες, Αχαιοί, Δωριείς, Ρωμαίοι, Βυζαντινοί, Άραβες, Σαρακηνοί, Γενουάτες, Βενετοί, Χαΐνηδες, Οθωμανοί, όπως και Έλληνες χανσενικοί από την Κρήτη και την υπόλοιπη Ελλάδα φιλοξενήθηκαν σε τούτα τα άγονα χώματα της Σπιναλόγκας και την πότισαν με πόνο, αλλά και ελπίδα για τη ζωή. Όλο αυτό το διάστημα έβρισκαν εκεί καταφύγιο οι επαναστάτες Κρητικοί, γνωστοί ως «Χαΐνηδες», που επειδή δεν άντεξαν τις λεηλασίες και τους σκοτωμούς από τους Τούρκους κατακτητές, ανέβηκαν στο βουνό και άρχισε το αντάρτικο με τις συνεχείς επαναστάσεις έως το 1898 που έφυγε και ο τελευταίος Τούρκος από την Κρήτη.

O χαρακτήρας της Σπιναλόγκας άλλαξε δραματικά, όταν ο ύπατος αρμοστής της Κρητικής Πολιτείας, πρίγκηπας Γεώργιος, αποφάσισε στις 30 Μαϊου του 1903 την ίδρυση «λεπροκομείου» στο νησί αρχικά για τους λεπρούς της Κρήτης, και στη συνέχεια όλης της χώρας. Συνήθως μεταφέρονταν οι πιο «άτακτοι» και «αντιδραστικοί» ασθενείς. Σταδιακά η Σπιναλόγκα λειτούργησε ως «διεθνές λεπροκομείο της Ευρώπης». Κατά την περίοδο της ιταλογερμανικής κατοχής οι κατακτητές δεν πάτησαν το πόδι τους στο νησί, γι αυτό λειτούργησαν εκεί παράνομα ραδιόφωνα, ενώ ο γιατρός διευθυντής του νοσοκομείου Γραμματικάκης αντέγραφε τις ειδήσεις και τις μοίραζε σαν δελτία ειδήσεων.


Το Λεπροκομείο, παραμένει μια πικρή, πονεμένη ανάμνηση. Το οθωμανικό παρελθόν είναι σαφώς εμφανές. Αυτό όμως που εντυπωσιάζει είναι το βενετσιάνικο στοιχείο. Το άλλοτε απόρθητο φρούριο της Σπιναλόγκας, υπερήφανο, εκεί στην είσοδο του κόλπου του Κόρφου, εμπνέει δέος και θαυμασμό, αναδεικνύοντας τους όποιους πολιτισμούς που το επηρέασαν. Παρότι υπήρχαν γιατρός και νοσηλευτικό προσωπικό οι συνθήκες διαβίωσης στο νησί ήταν άθλιες. Όσοι είχαν δυνάμεις, ασχολούνταν με το ψάρεμα και την καλλιέργεια κηπευτικών. Πολλές φορές στην απελπισία τους δραπέτευαν αναζητώντας κάτι να φάνε στα κοντινά χωριά. Όταν γίνονταν αντιληπτοί κλείνονταν για σωφρονισμό σε φυλακή η οποία βρισκόταν σε βράχο και αργότερα καταργήθηκε ως απάνθρωπη. Πολλοί πέθαναν αβοήθητοι και μέσα σε φρικτούς πόνους, παραμορφωμένοι, τυφλοί, ή ακρωτηριασμένοι από την αρρώστια. Οι κάτοικοι του νησιού, που δεν ήταν ασθενείς, αλλά δεν ήθελαν να αποχωριστούν τα αγαπημένα τους πρόσωπα, τα ακολούθησαν στην εξορία. Ώσπου, το 1948 ανακαλύφθηκε το πρώτο φάρμακο κατά της ασθένειας του Χάνσεν και η Σπιναλόγκα άρχισε να αδειάζει.

Σήμερα, στεκόμαστε με θαυμασμό στα έργα που έμειναν- τείχη, προμαχώνες, εκκλησίες, σπίτια, δρόμοι και λογής λογής κτίρια- που μας μεταφέρουν σε εκείνους τους καιρούς και καταγράφουν την ιστορία του νησιού. 

(Για τη γράφουσα, η Σπίναλόγκα θα παραμείνει πάντα το πρώτο ταξίδι εκτός της Κρήτης, το "μεγάλο ταξίδι" που την πήγε δυο τρεις φορές εκδρομή ο προππάπους από το Καταλαγάρι, ο Μανολάκης, παίρνοντας το  καϊκι από την Πλάκα, την ημέρα της γιορτής του Αγίου Παντελεήμονα. Κι ενώ περνούσαν μέσα απο τα ερειπωμένα ενετικά και τούρκικα σπίτια, με το Βενετριάνικο Φρούριο να έχει  δεσπόσει ως πρώτη εντύπωση κατά την άφιξη, ακούγονταν οι καμπάνα της εκκλησιάς, η μυρωδιά του άρτου και του βασιλικού, ενώ ο κόσμος έκλαιγε κάθε χρόνο από συγκίνηση, γιατί τα πάθη του τόπου αυτού που είχαν γίνει ένα μαζί με το βίο του αγίου Παντελεήμονα και ξαναζωντάνευαν μέσα από το γλαφυρό κήρυγμα του Μητροπολίτη Πέτρας και Χερρονήσου Νεκταρίου. Κι έτσι η αλήθεια και οι μύθοι γύρω από τη Σπίναλόγκα έγιναν αίσθηση, πριν γίνουν γνώση.... και από τότε η μυρουδιά του άρτου και του βασιλικού θυμίζουν τον υπέρτατο πόνο που μπορεί να βρίσκεται στη ζώη, αλλά και την ελπίδα για γιατρειά και λύτρωση!)

Δεν υπάρχουν σχόλια: