English French German Spain Italian Dutch Russian Portuguese Japanese Korean Arabic Chinese Simplified

3.08.2015

ΔΗΜΟΣΚΟΠΙΟΥ: Η Καινοτομία της Συμμετοχικής Δημοκρατίας για την Κοινωνία των Πολιτών

Η αρχαία Αγορά της Αθήνας ήταν το πολιτικό, διαλογικό, φιλοσοφικό, κοινωνικό και οικονομικό κέντρο της πόλης. Πολιτική και Οικονομία συνυπήρχαν στο ίδιο σημείο, με πλήρη διαφάνεια, έλεγχο και κοινωνική λογοδοσία. 


Γνωστικοί περιορισμοί, με τις καλύτερες προθέσεις.....

Σήμερα η αδιαφορία για το δημόσιο βίο συνδέεται με το έλλειμμα δημοκρατικής και συνταγματικής νομιμοποίησης που απαντάται στις σύγχρονες δημοκρατίες, καθώς οι πολίτες αισθάνονται αποκομμένοι από τις πολιτικές των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους, οι οποίες σχεδιάζονται γι αυτούς αλλά χωρίς αυτούς και μάλιστα, όχι σπάνια, ερήμην και των ίδιων των εκπροσώπων του λαού. Παράλληλα, τα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα είναι πολύ περισσότερο πολύπλοκα από τα προβλήματα της Αρχαίας Ελλάδας. Μπορούν οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως μορφωτικού επιπέδου ή πολιτικής ιδεολογίας να αντιληφθούνε όλες τις διαστάσεις αυτής της πολυπλοκότητας; Όχι, γιατί πολύ απλά υπάρχουν γνωστικοί περιορισμοί. Γιατί η γλώσσα δε μπορεί πάντα να περιγράψει όλα εκείνα τα νοήματα που το μυαλό συλλαμβάνει, γιατί η αφήγηση στην επικοινωνία, συχνά εμπίπτει σε στερεοτυπικές περιγραφές ή αναλύσεις που οδηγούν σε λογομαχίες, χωρίς να υπάρχει ουσιαστική προσέγγιση στο εκάστοτε ζήτημα υπό διαβούλευση.


Το Δημοσκόπιο ως γέφυρα πολιτών-δημοτικής αρχής 


Το Δημοσκόπιο είναι το όραμα και η πρόσκληση συμμετοχής ενεργών πολιτών και η δημιουργία ηλεκτρονικής κοινότητας για κάθε ευρύτερο Καλλικρατικό Δήμο της χώρας, ώς ένας καινοτόμο εγχείρημα εφαρμογής της σύγχρονης άμεσης δημοκρατίας. Το όραμα αυτό έχει ως στόχο να δώσει τη δυνατότητα στην εκάστοτε δημοτική αρχή, αλλά πρωτίστως  στους πολίτες να δημιουργήσουν συνειδητά γέφυρες επικοινωνίας μεταξύ τους, για να συνεργαστούν συστηματικά για να προάγουν τονσ χεδιασμό και την εφαρμογή των δημοκρατικών τους δικαιωμάτων σε τοπικό, εθνικό, ευρωπαϊκό, ακόμα και σε παγκόσμιο επίπεδο.


Από τη αυθεντία της εξουσίας στη συναινετική γνώση της Δημοσοφίας


Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν στη σοφία των πολλών”. Η Δημοκρατία ήταν λειψή αν οι πολίτες δε συμμετείχαν, αν δε αναλάμβαναν δημόσιες ευθύνες, στη καθημερινή άσκηση της πολιτικής πρακτικής. Επομένως η πολιτική τους εμπλοκή αποτελούσε αναπόσπαστο τμήμα της πολιτικής τους εκπαίδευσης. Σήμερα, πως μποροούμε να επιτύχουμε δομημένα, συλλογικά, δημοκρατικά την ανταλλαγή των ιδεών, ώστε ως πολίτες  να διασφαλίσουμε την άμεση γνώση και τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων που μας αφορούν, πέρα από τις ελιτ, τους κοινωνικούς αποκλεισμούς, τον κοινωνικό ρατσισμό, την ξενοφοβία; Ο μέσος πολίτης σήμερα διακατέχεται από αδιαφορία ή ακόμα και έλλειψη εμπιστοσύνης σε δημοκρατικά κατοχυρωμένους θεσμούς, όπως η τοπική αυτοδιοίκηση, με αποτέλεσμα να απέχει από τη συμμετοχή του στα κοινά και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Οι τοπικές, περιφερειακές και εθνικές κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη προσπαθούν να διευρύνουν τη δημοκρατία με την παροχή ενός αποτελεσματικού διαύλου επικοινωνίας με την κοινωνία των πολιτών χρησιμοποιώντας καινοτόμες Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών στην υπηρεσία πιο ανοικτών και διαφανών δημοκρατικών διαδικασιών λήψης αποφάσεων. Μια τέτοια δημοκρατική πολιτική συμμετοχή πρέπει να περιλαμβάνει τα μέσα και τις διαδικασίες πληροφόρησης και ενημέρωσης των πολιτών και τους μηχανισμούς συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων. 

Επιπροσθέτως, σήμερα η τεχνολογία παρέχει όλα τα απαιτούμενα μέσα για να αυξηθεί τόσο η ποσότητα όσο και η ποιότητα των πληροφοριών διαδίδονται και μεταδίδονται σε παγκόσμιο επίπεδο. Η ηλεκτρονική δημοκρατία αποτελεί προϊόν αυτής της έκρηξης στον τομέα των πληροφοριών. Όμως η πρόσβαση στην τεχνολογία δεν βελτιώνει ούτε αυξάνει αυτομάτως τη δημοκρατία. Η μετουσίωση της πληροφορίας σε γνώση, η μετατροπή της ανταλλαγής απόψεων σε ουσιαστικό διάλογο, η σύγκρουση διαφορετικών αντιλήψεων, η επεξεργασία και όχι απλή συσσώρευση στοιχείων αποτελούν ευθύνη αυτών που μεσολαβούν σ’ αυτούς τους νέους παγκόσμιους χώρους. Οι δημοκρατίες μας βασίζονται στην παραδοχή ότι υπάρχει μια σχετικά ικανοποιητική ποσότητα πληροφοριών στις οποίες όλοι διαθέτουμε πρόσβαση, αυτή όμως δε φαίνεται να είναι ικανή να κινητοποιήσει και να εμπνεύσει το σύγχρόνο άνθρωπο στην ενασχόλησή του με τα κοινά.

Είναι όμως ώριμες οι σημερινές κοινωνίες (οι πολίτες) αλλά και το ίδιο το πολιτικό σύστημα (κόμματα, φορείς, κυβέρνηση, κ.α.) ώστε να γίνει αποδεκτός αυτός ο τρόπος λειτουργίας της δημοκρατίας; Η πολιτική πρακτική είναι σε θέση να υιοθετήσει αλλαγές στις δομές και τις λειτουργίες της κοινωνίας που να αφορούν στον επαναπροσδιορισμό των συμμετεχόντων, των μορφών συμμετοχής και των τρόπων με τον οποίο αυτή θα πραγματώνεται; Το διαδίκτυο και η σύγχρονη πληροφορική τεχνολογία δίνουν τη δυνατότητα στον πολίτη να δημιουργήσει το δικό του κίνημα διαμαρτυρίας αυξάνοντας τις δυνατότητες παρέμβασης του. Ο πολίτης μπορεί να επιλέξει τον τρόπο, τον τόπο και το ρυθμό ενημέρωσης και της παρέμβασής του, συμμετέχοντας σε οποιοδήποτε βήμα διαλόγου ή παρουσιάζοντας τη δική του άποψη. 

Οι πολίτες μπορούν να συναθροίζονται στο διαδίκτυο σε μια ψηφιακή Αγορά, όπου τα επιχειρήματα και οι απόψεις κατατίθενται ηλεκτρονικά, ενώ δημοψηφίσματα και ψηφοφορίες πραγματοποιούνται άμεσα. Σε μια τέτοια δημοκρατία οι ψηφιακές κρατικές οντότητες (Δήμος, νομαρχία, κράτος, κλπ.) και η ανάπτυξη των κοινωνιών δεν έχουν γεωγραφική υπόσταση αλλά χωροχρονική, μέσω «εικονικών κοινοτήτων» που αναπτύσσονται και διοικούνται με άμεση ηλεκτρονική δημοκρατία, στη βάση κοινών ενδιαφερόντων και συμφερόντων ή στη βάση κοινών πολιτιστικών παραδόσεων ανεξάρτητα από φυλετικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς περιορισμούς. 


Περισσότερη συμμετοχή: αντιπροσώπευση με αμεσότητα!

Η ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών στη δημοκρατική λήψη αποφάσεων αποτελεί πλέον μονόδρομο στον 21ο αιώνα. Η τάση για την δημιουργία νέων διοικητικών μοντέλων δημόσιας διοίκησης, που προέκυψε αρχικά με την ανάδειξη του μοντέλου της “Νέας Δημόσιας Διοίκησης (New Public Management)” το οποίο είχε στόχο να καταπολεμήσει τα κακώς κείμενα της γραφειοκρατίας, μειώνοντας το λειτουργικό κόστος και αυξάνοντας την ταχύτητα των δημόσιων υπηρεσιών, μέσα από τη λογική ότι ο πολίτης είναι πελάτης και η δημόσια διοίκηση, εταιρεία, έχει αρχίσει πλέον να δίνει τη θέση του στο “Συμμετοχικό Μοντέλο (Participatory Model)”, στο οποίο ο πολίτης είναι το κέντρο του ανασχεδιασμού καθώς αυτός αποτελεί το πρωταρχικής σημασίας ζητούμενο. Οι αλλαγές, σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, γίνονται με πρωταρχικό στόχο η Δημοκρατία μας να αναπτύσσει τις αξίες της συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων και της ανάδρασης με πληροφορίες από αυτούς που αφορούν οι αποφάσεις προς αυτούς που αποφασίζουν. Ο πολίτης θα πρέπει να μπορεί να συμμετέχει στις αποφάσεις, ενισχύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, την έννοια της Δημοκρατίας και της Δημόσιας Αξίας. 

Προκύπτει, λοιπόν, το αίτημα για περισσότερη συμμετοχή. Σε όλες τις δημοκρατίες υπάρχουν συζητήσεις για την ισορροπία μεταξύ αμεσότητας και αντιπροσώπευσης. Η άμεση δημοκρατία ναι μεν προάγει την έννοια της δημοκρατίας, αλλά δημιουργεί προβλήματα στον τρόπο με τον οποίο μπορούν να ακουστούν όλοι οι πολίτες. Η λύση μπορεί να επέλθει μέσα από τη χρήση νέων τεχνολογιών, οι οποίες με την ευκολία που προσφέρουν στην επικοινωνία, δίνουν την δυνατότητα να ακούγεται η φωνή και τα δικαιώματα ακόμα και των μειοψηφικών ομάδων. Κατά αυτόν τον τρόπο προάγεται η ισότητα των απόψεων των πολιτών. Τέτοιου είδους εργαλεία δίνουν στον πολίτη πρόσβαση στην πληροφορία και τη δυνατότητα συμμετοχής και διαμόρφωσης των αποφάσεων που τον αφορούν. Η τεχνολογία μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για να αναλύσει τις συνεισφορές και να παρέχει τη σχετική και κατάλληλη δεύτερη ενημέρωση προς τους πολίτες, ώστε να διασφαλίσει την ειλικρίνεια και τη διαφάνεια στη διαδικασία λήψης αποφάσεων


Το Δημοσκόπιο ως χώρος και τρόπος άμεσης δημοκρατίας

Το Δημοσκόπιο, ως η μετουσίωση της αρχαίας ελληνικής αγοράς σε μια μεταμοντέρνα τεχνολογική διαλεκτική πλατφόρμα ανταλλαγής ιδεών, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα διαδραστικό, δημοκρατικό, διαλόγικό “χώρο” όπου θα πραγματοποιούνται, θα καταγράφονται και θα παρουσιάζονται, με τρόπο εύληπτο και κατανοητό για όλους τους πολίτες τα αποτελέσματα δημοσίων δομημέων διαλόγων που πραγματοποιήθηκαν, είτε μεταξύ των ίδιων, είτε μεταξύ πολιτών και πολιτικών ή των πολιτικών μεταξύ τους, για ζητήματα που αφορούν στην τοπική κοινωνία και όχι μόνο. Ζητήματα όπως το περιβάλλον, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η διαχείριση αποβλήτων, η αγροτική ανάπτυξη, το νερό, ο τουρισμός κ.α. θα μπορούν να θέτονται υπό δημόσια διαβούλευση στο χώρο Δημοσκόπειου, με τη συμμετοχή των πολιτών και άλλων φορέων. Με τον τρόπο αυτό θα διασφαλίζεται η απόλυτη διαφάνεια, η προσβασιμότητα και η ποικιλλία των απόψεων ενώ οι πολίτες θα δέχονται την κατάλληλη πληροφόρηση ώστε να κατανοούν τις εκάστοτε δράσεις. Παράλληλα, η εκάστοε δημοτική αρχή θα έχει την ευκαιρία να θέτει σε δημόσιο λόγο και προβολή το έργο της, κάθε στιγμή, μέσα από γραφήματα, αναπαραστάσεις, απεικονίσεις των ίδιων των διαλόγων. Ο πολίτης θα αισθάνεται ότι του δίνεται η δυνατότητα να ενημερωθεί και να συμμετέχει ενεργά στις υποθέσεις του Δήμου του,  ενώ παράλληλα θα αποκατασταθεί μέσα του η χιλιοπροδωμένη πολιτικά και κοινωνικά τα τελευταία χρόνια, αίσθηση διαφάνειας κινήσεων, αξιοκρατίας στην επιλογή και διαύγειας πολιτικών κινήσεων. Οι πολίτες λοιπόν θα έρθουν κοντά, γύρω από το ίδιο-κοινό τραπέζι συνεργασίας, όχι μόνο στο πλαίσιο μιας νέας κουλτούρας συμμετοχικότητας, αλλά γιατί έχουν πλέον την επίγνωση της πολυπλοκότητας και της δυσκολίας της αλλαγής, αλλαγή η οποία μπορεί μόνο να υλοποιηθεί μέσα από την εμπλοκή και την συμμετοχικότητα όλων όσων  σχετίζονται, εμπλέκονται με ένα ζήτημα ή πρόβλημα. 

Πλεονεκτήματα από τη λειτουργία του Δημοσκoπίου 

1. Το Δημοσκόπιο θα παρέχει ένα κανάλι ενημέρωσης και πληροφόρησης προς τους πολίτες το οποίο θα περιλαμβάνει όλες τις αποφάσεις της διοίκησης σε τοπικό και υπερ-τοπικό επίπεδο που αφορούν ή/και επηρεάζουν τη ζωή της τοπικής κοινωνίας καθώς και ειδήσεις και νέα που θα ενισχύουν τη γνώση και την παιδεία των πολιτών και που θα προάγουν την εμβάθυνση της σκέψης και του προβληματισμού σε σχέση με τη συμμετοχή τους στη διαμόρφωση πολιτικής. Θα δίνει ταυτόχρονα τη δυνατότητα στους εγγεγραμμένους δημότες να συμβάλλουν στην ενίσχυση της ενημέρωσης των συμπολιτών τους, αφού τους επιτρέπει να προσθέτουν τις ειδήσεις και τα νέα που ανακαλύπτουν οι ίδιοι στο διαδίκτυο, τα οποία κρίνονται ότι ενδιαφέρουν την τοπική κοινωνία.

2. Θα προκαλεί και θα διασφαλίζει μέσω του Δομημένου Δημοκρατικού Διαλόγου την επικοινωνία και τη δίκαιη διαβούλευση μέσα από την ενημέρωση. Η είδηση, το πρόβλημα, η απόφαση και ο πολιτικός σχεδιασμός θα γίνεται θέμα διαλόγου και αντικείμενο διαβούλευσης με τους πολίτες. Ο πολίτης θα ενημερώνεται, θα ενισχύει τη γνώση του και θα παίρνει θέση μέσα από μια διαδικασία ωρίμανσης και εμβάθυνσης στη γνώση του θέματος που τον απασχολεί.

3. Θα προκαλεί την επώνυμη και υπεύθυνη συμμετοχή. Οι πολίτες θα συμμετέχουν επειδή το επιθυμούν και συμμετέχουν επώνυμα. Η επώνυμη συμμετοχή ενισχύει τη δημοκρατία και αναδεικνύει την προσωπικότητα του καθενός. Μετατρέπει τη μάζα και τον όχλο σε σύνολο αυτοτελών και αυτόβουλων υπεύθυνων μονάδων, που λειτουργούν στο πλαίσιο της ηθικής και του σεβασμού της ελευθερίας των υπολοίπων.

4. Θα το δικαίωμα του «ψηφίζειν» και της συγκέντρωσης υπογραφών για κρίσιμες αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν και για θέματα που απασχολούν την τοπική κοινωνία.

5. Θα παρέχει ένα εύχρηστο και φιλικό περιβάλλον επικοινωνίας στον πολίτη, αφού θα του επιτρέπει να οργανώνει και προβάλει την προσωπική παρακαταθήκη των ιδεών και των παρεμβάσεων του.

6. Επιπροσθέτως η εκάστοτε δημοτική αρχή θα επιτύχει την προσέγγιση ενός ευρύτερου ακροατήριου για να επιτρέψει την δημοκρατική συμμετοχή μέσω μιας σειράς τεχνολογιών αλλά και διαδραστικών εμπειριών, με στόχο να ενισχύσει και να προάγει τις επικοινωνιακές δεξιότητες των όλων των πολιτών. 

7. Επίσης θα προβάλλονται και θα προωθούνται σχετικές πληροφορίες σε μια μορφή που είναι και πιο προσιτή και πιο κατανοητή στο συγκεκριμένο ακροατήριο ώστε να παράγονται περισσότερο ενημερωμένες εισηγήσεις από τους πολίτες.

8. Τέλος, θα εμπλακεί και θα εμπλέξει ένα ευρύτερο επώνυμο ακροατήριο για να επιτρέψει βαθύτερες συνεισφορές όπως π.χ. ο εθελοντισμός η δημιουργία δικτύων κοινωνικής αλληλεγγύης κ.α., ενώ παράλληλα θα μπορεί να υποστηρίζει συζητήσεις υψηλού επιπέδου, παρέχοντας διαρκώς ανανεοόυμενη γνώση και ενημέρωση σε όλους τους συμμετέχοντες.


Από τα δίκτυα των ιδεών στα δίκτυα των ανθρώπων

Το Δημοσκόπιο θα είναι ο χώρος των ιδεών των ανθρώπων, όπου θα συμβάλλει μακροπρόθεσμα στο να δημιουργηθούν δυνατά δίκτυα ανθρώπων, δίκτυα συνεργασίας και τεχνογνωσίας, δίκτυα εθελοντών, δίκτυα εκπαίδευσης και κοινωνικής δράσης. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την εφαρμογή της επιστήμης του Δομημένου Δημοκρατικού Διαλόγου. Με τον τρόπο αυτό θα διασφαλίζεται η ισηγορία και η ποικιλλομορφία των θέσεων και των ιδεών, θα υπάρχει η δυνατότητα να εκπαιδευτούν μαθητές και νέοι άνθρωποι στο πως διεξάξεται ένας παραγωγικός διάλογος με δημοκρατικά αποτελέσματα που βασίζονται στην επιχειρηματολογία και στην πλειοψηφία και όχι σε παιχνίδια εξουσίας, απολυτότητας, ισχυρογνωμοσύνης ή άλλης ιδεολογικής ή πολιτικής σκοπιμότητας. Οι άνθρωποι θα μπορούν να αποδεσμευτούν από φόβους, στερεότυπα, καθώς καιτους ακαδημαϊκούς, επιστημονικούς, ταξικούς, γλωσσικούς ή άλλου είδους περιορισμούς ώστε να οραματίζονται και να σχεδιάζουν συλλογικά και συναινετικά ένα καλύτερο κοινό μέλλον.

Η ιδέα του Δημοσκοπίου βασίζεται στο νομικό καθηγητή του πανεπιστημίου Yale Harrolod Laswell, ο οποίος κατά τη δεκαετία του 1960 ισχυρίστηκε ότι πρέπει να δημιουργηθεί ένας χώρος αντίστοιχος με το Πλανητάριο της Αστρονομίας το οποίο ονόμασε Κοινωνικό Πλανητάριο, το οποίο θα έδινε στους πολίτες τη δυνατότητα να συμμετέχουν ενεργά στα κοινά και στην εφαρμογή των πολιτικών πρακτικών. 

Δεν υπάρχουν σχόλια: